1. Thang đo Likert là gì?
Thang đo Likert là một trong những phương pháp đo lường phổ biến nhất trong nghiên cứu khoa học xã hội, dùng để đánh giá cảm nhận, thái độ, quan điểm hoặc mức độ đồng ý của người tham gia đối với một vấn đề, hiện tượng hay phát biểu cụ thể. Phương pháp này được xây dựng dựa trên giả định rằng thái độ và cảm nhận của con người có thể được biểu diễn thông qua các mức độ đồng ý hoặc không đồng ý khác nhau.
Về cấu trúc, thang đo Likert bao gồm một tập hợp các câu hỏi hoặc các mệnh đề (statements) liên quan trực tiếp đến chủ đề nghiên cứu. Người tham gia khảo sát sẽ được yêu cầu lựa chọn một mức độ phản hồi phù hợp nhất với quan điểm cá nhân của họ đối với từng câu hỏi hoặc mệnh đề đó. Các mức phản hồi thường được sắp xếp theo thứ tự tăng dần hoặc giảm dần về cường độ đánh giá.
Trong thực tế, thang đo Likert thường có 5 mức hoặc 7 mức đánh giá, phổ biến nhất là các dạng như:
“Hoàn toàn không đồng ý – Không đồng ý – Trung lập – Đồng ý – Hoàn toàn đồng ý”
hoặc
“Rất không đồng ý – Không đồng ý – Hơi không đồng ý – Trung lập – Hơi đồng ý – Đồng ý – Rất đồng ý”.
Việc sử dụng các mức đánh giá này giúp người trả lời dễ dàng thể hiện mức độ quan điểm của mình, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc mã hóa, thống kê và phân tích dữ liệu trong các nghiên cứu định lượng.
2. Ứng dụng của thang đo Likert
Thang đo Likert được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu khác nhau, đặc biệt là trong khoa học xã hội, kinh tế và quản trị. Nhờ tính linh hoạt, dễ thiết kế và dễ phân tích, thang đo này thường được sử dụng trong các khảo sát, điều tra và nghiên cứu thực nghiệm.
- Trong nghiên cứu xã hội, thang đo Likert được dùng để đo lường thái độ, niềm tin, quan điểm và mức độ hài lòng của người dân đối với các vấn đề như chính sách công, chính trị, kinh tế, giáo dục, y tế, môi trường và các vấn đề xã hội khác.
- Trong nghiên cứu hành vi người tiêu dùng, thang đo Likert được sử dụng để đánh giá mức độ hài lòng của khách hàng đối với sản phẩm hoặc dịch vụ, đo lường nhận thức về chất lượng, giá cả, thương hiệu, cũng như xác định các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua hàng và ý định quay lại sử dụng dịch vụ.
- Trong lĩnh vực y tế và sức khỏe, thang đo Likert giúp đo lường mức độ hài lòng của bệnh nhân, đánh giá cảm nhận về chất lượng dịch vụ y tế, mức độ tuân thủ điều trị, hoặc tác động của các chương trình chăm sóc và can thiệp sức khỏe.
- Trong giáo dục, thang đo Likert được dùng để đánh giá hiệu quả giảng dạy, mức độ hài lòng của sinh viên, thái độ học tập, động cơ học tập cũng như nhận thức của người học về chương trình đào tạo.
- Trong nghiên cứu doanh nghiệp và quản trị, thang đo Likert thường được áp dụng để đo lường sự hài lòng của nhân viên, mức độ gắn kết với tổ chức, cam kết công việc, môi trường làm việc và hiệu quả của các chương trình đào tạo – phát triển nguồn nhân lực.
Nhờ khả năng chuyển đổi kết quả đánh giá thành dữ liệu số, thang đo Likert cho phép các nhà nghiên cứu thực hiện các phân tích thống kê chuyên sâu nhằm rút ra kết luận và suy luận khoa học về hành vi, thái độ và quan điểm của đối tượng nghiên cứu.
3. Xây dựng thang đo Likert
Để xây dựng một thang đo Likert hiệu quả và có giá trị khoa học, quá trình thiết kế cần được thực hiện một cách có hệ thống và cẩn trọng theo các bước sau:
- Trước hết, xác định rõ mục tiêu nghiên cứu là bước quan trọng nhất. Nhà nghiên cứu cần làm rõ khái niệm cần đo lường, phạm vi nghiên cứu và các khía cạnh cụ thể của vấn đề nhằm đảm bảo các câu hỏi trong thang đo phản ánh đúng nội dung nghiên cứu.
- Tiếp theo là xây dựng các câu hỏi hoặc mệnh đề đo lường. Các phát biểu cần được diễn đạt rõ ràng, ngắn gọn, tránh gây hiểu nhầm và chỉ tập trung vào một ý duy nhất. Nội dung câu hỏi phải phù hợp với trình độ nhận thức của đối tượng khảo sát và đảm bảo tính nhất quán trong toàn bộ thang đo.
- Sau đó, xác định số mức đánh giá và gán giá trị định lượng cho từng mức. Thang đo 5 mức hoặc 7 mức thường được ưu tiên vì vừa đảm bảo khả năng phân biệt giữa các mức độ cảm nhận, vừa giúp người trả lời dễ dàng lựa chọn. Mỗi mức đánh giá sẽ được mã hóa bằng các con số để phục vụ cho quá trình phân tích dữ liệu.
- Trước khi đưa vào khảo sát chính thức, thang đo cần được kiểm định độ tin cậy và tính hợp lệ. Các phương pháp thường được sử dụng bao gồm kiểm tra thống kê mô tả, hệ số Cronbach’s Alpha để đánh giá độ tin cậy, phân tích nhân tố khám phá (EFA) hoặc phân tích nhân tố khẳng định (CFA) để kiểm tra tính hợp lệ của thang đo.
- Cuối cùng, sau khi thang đo đạt các tiêu chuẩn cần thiết, tiến hành thu thập dữ liệu chính thức và sử dụng kết quả thu được để phục vụ cho các phân tích và kết luận nghiên cứu.
Quá trình xây dựng thang đo Likert đòi hỏi sự cẩn trọng và nhất quán ở từng bước, nhằm đảm bảo dữ liệu thu thập được có độ chính xác cao, đáng tin cậy và phản ánh đúng thực tế nghiên cứu.